G l o b e t r o t t e r

Buitensportvoeding


oogsten van de kokosnoot, lombok

HOUT - DE BRANDSTOF

HET GEBRUIK VAN OLIËN 
Naast het gebruik als hulpmiddel bij de bereiding van voedsel wordt olie ook als dressing gebruikt. Ook voor marinades is olie de basis. Olie neemt snel de smaak en geur op van kruiden of heeft een uitgesproken eigen aroma (amandelolie, truffelolie, walnootolie, saffloer). Door deze eigen smaak kennen veel oliën hun eigen toepassing: sesamolie in de Aziatische keuken, amandelolie in desserts. Voor de buitenkok is olijfolie het meest veelzijdig in te zetten en wordt gebruikt voor zowel bereiding als dressing. Voor de buitenkok is ook PALMVET een goed alternatief. Door de neutrale smaak, geringe benodigde hoeveelheid en vaste vorm is dit zowel goed toepasbaar als goed vervoerbaar. Uit gezondheidsoverwegingen is olijfolie beter omdat dit betere voedingseigenschappen heeft en tevens een goede stof is om andere voedingsstoffen ter beschikking te krijgen voor het lichaam. Olijfolie is echter vloeibaar en dus lastiger te vervoeren. 

BEREIDING:
Olie die gebruikt wordt om voedsel te bereiden moet heet zijn maar niet walmen. Zonnebloem-, arachide-, soja- en raapzaadolie zijn goed geschikt om in te frituren, omdat zij temperaturen van 180 graden celsius goed verdragen. Olijfolie en palmvet zijn geschikt om in te bakken. Olijfolie heeft dan een iets sterkere smaak, palmvet is neutraler.   

BEWAREN:
Olie bewaar je het beste goed afgesloten, op een donkere plek. Een koude plek maakt olie dik en troebel. Dat verdwijnt trouwens als de olie weer warm wordt. De houdbaarheid van olie is, over het algemeen, één jaar.

NAAR DE ANDERE INFORMATIEBLADEN:

over aardappel
over bonen
over rijst
over maïs
over pasta
over tarwegries
over tarwebloem
over couscous
over hartkeks
over brood en broodbakken
cursus broodbakken
over andere granen
over vlees en vis
over paddestoelen
over vruchten
over noten
over groente

terug naar DE ANDERE HOOFDSTUKKEN

NAAR DE WINKEL


Productinformatie Plantaardige Olie 

Zuivere olie bestaat voor 100% uit vet.
Vet als bak en braadproduct vormt een belangrijk onderdeel van onze voeding. Dit is niet het geval in absolute hoeveelheden; we hoeven maar bescheiden hoeveelheden (15 gram per persoon per maaltijd) te gebruiken bij het bereiden van ons voedsel en als 'smeersel' voor op het brood (eveneens zo'n 15 gram per maaltijd p.p.).
Vet is echter heel belangrijk omdat vetzuren invloed uitoefenen op het functioneren van ons lichaam. Het belangrijkste effect van vet ligt voor de westerling op het gebied van 'over-comsumptie'. Wij eten dus teveel vet. Dit vet komt voor een heel groot gedeelte uit de voeding zelf en veel minder uit de toepassingen die hier bedoeld worden. Over de goede vetten, slechte vetten, essentiële vetzuren en alle andere informatie over vet en wat dit allemaal voor je lichaam betekend, wordt al veel verteld in het hoofdstuk Metaal. Iedereen die daar meer over wil weten verwijzen wij graag naar dit hoofdstuk. Op deze bladzijde gaan we uitsluitend in op olie en dan nog verder toegespitst op die producten die als basis voor plantaardige olie fungeren: de kokospalm, sojabonen, de zonnebloem, de oliepalm, de pinda en de olijf. Plantaardige olie bevat veel essentiële vetzuren en vitamine A (de helft van onze dagelijkse behoefte) en is rijk aan onverzadigde vetzuren. Hierdoor leveren het een bijdrage aan gezonde voeding. (Plantaardige) margarines worden gemaakt van plantaardige oliën. Zij leveren dezelfde belangrijke bijdrage. Aan margarine is, afgezien van andere stoffen,  meestal vitamine D toegevoegd. Ook deze hoeveelheid vitamine D is aanzienlijk; tussen de 75-en 100% van de ADH!

Waar komt plantaardige olie vandaan?
Olie wordt verkregen door zaden en vruchten, zoals zonnebloempitten, sojabonen, raapzaad, maïs, pinda's, olijven, sesam, noten en druivenpitten, te persen. Maar ook uit graangewassen zoals tarwekiem, saffloer en uit tropische gewassen zoals de kokosnoot en oliepalm wordt olie verkregen. Bij olie wordt gesproken over eerste of koude persing. Daarmee wordt gedoeld op de manier waarop olie geperst wordt. Dit gebeurt altijd mechanisch en als de temperatuur daarbij niet hoger komt dan 33 graden Celsius wordt gesproken over koude persing (extra vierge). 

Oliën kunnen koud of warm gebruikt worden.
Oliën die gebruikt worden bij de bereiding moeten aan een paar basisvoorwaarden voldoen: zij moeten goed verhit kunnen worden zodat het product er in 'dichtgeschroeid' kan worden. Daardoor blijft de smaak en de voedingstoffen in het product zelf bewaard.Die verhitting moet niet leiden tot de vorming van ongewenste stoffen in de olie.
En oliën die verhit moeten worden, mogen niet te veel smaak hebben zodat de smaak van het product dat bereid wordt niet overstemd wordt.
Oliën die koud gebruikt worden hebben over het algemeen een specifieke smaak die verloren gaat bij verhitting, sommige zijn zo sterk van smaak (sesamolie) dat de producteigen smaak overstemd wordt . Meestal gebruik je dit soort aromatische oliën dan ook als dressing over salades.

De Zonnebloemolie hebben wij te danken aan de Spanjaarden die deze plant meebrachten uit Mexico. Destijds werd alleen de waarde als sierplant erkend. Het duurde tot de 19de eeuw voor de olietoepassing 'ontdekt' werd. De kleur is transparant lichtgeel en het heeft een neutrale smaak. Kan goed verhit worden en is daardoor geschikt om in te frituren. Wereldwijd is het één van de meest toegepaste oliën en bevat het maar liefst 60-80% meervoudige onverzadigde vetten.

Sojaolie komt uiteraard van de sojaplant (bonen). Zij is heldergeel van kleur en neutraal van smaak. Bevat 55-60% meervoudig onverzadigd vet. Het is de meest gebruikte olie in de oliemengsels die slaolie, margarine, bak- en braadproducten en frituurvetten vormen.

Kokosolie wordt van kopra gemaakt: eerst wordt de grote buitenschil verwijderd, dan wordt de kokosnoot verhit, uit de binnenschil gehaald en het kokosvlees wordt vervolgens in de zon gedroogd. Na droging wordt het vruchtvlees geperst en de olie opgevangen. Bij het productieproces zijn veel mensen betrokken, de kokosnootolie is dan ook economisch zeer belangrijk in de tropische landen waar de kokospalm groeit. Kokosolie wordt in koudere landen meestal gestold verkocht en gebruikt bij de bereiding van o.a. chocolade. Kokosolie is wit, neutraal van smaak en bevat 8-10% onverzadigd vet.

Wij kennen ook nog een andere toepassing daarvan als broodbeleg: het kokosbrood dat voor actieve buitensporters een handig en voedzaam broodbeleg is.  
Voedingswaarde kokosbrood per 100 gram:1236 kJ, 18 gram vet, 3 gram eiwit, 56 gram koolhydraten, 6 gram voedingsvezels.

Arachideolie (aardnotenolie) wordt gemaakt uit pinda's en werd door de Inca's al toegepast. In de Chinese keuken wordt voornamelijk arachideolie gebruikt. Het is helder, lichtgekleurd, neutraal van smaak en wordt niet snel ranzig. Wordt wereldwijd toegepast als basis voor margarines en voor het inblikken van vis. Het is geurloos en kan tegen hoge verhitting.
Bevat 20-40% meervoudig onverzadigde vet. 

De Oliepalm is ooit in Indonesië terecht gekomen via een stek uit de Amsterdamse Hortus. Inmiddels is palmolie één van de belangrijkste exportproducten van Indonesië. Het is een tropische, hoge palm. Uit de enorme trossen vruchten wordt de palmolie geperst. Palmolie wordt in Afrikaanse landen, in Indonesië en in Suriname vaak als bereidingsolie gebruikt. In ons land wordt palmolie als basis voor bak- en braadproducten gebruikt.
Eén van de oliepalmproducten is het palmvet. Dit product, dat van zichzelf neutraal van smaak is, wordt in heel veel andere voedselproducten verwerkt: allerlei koeksoorten, brood, repen, sauzen, mixen en soepen. Door de grootschalige wijze waarop het product gebruikt wordt (28 miljoen ton op jaarbasis in Nederland) is het één van de belangrijkste exportproducten geworden van Suriname en Indonesië, waarbij voor de productie gebieden in cultuur worden gebracht. Dat dit niet altijd op een door ons gewenste wijze gebeurt is daarbij erg jammer. De keerzijde daarvan is natuurlijk wel dat daardoor ook inkomsten en ontwikkeling plaatsvinden; in Suriname bestaan voorbeelden van gebieden die door de overschakeling naar palmvet weer terug in bloei gebracht zijn. Wij kopen in bij bedrijven die een duurzame productiewijze stimuleren en hopen dat dit op den duur voor alle palmvetproducenten zal gaan gelden. 
Palmvet moet verhit worden om vloeibaar te worden en bevat 48% meervoudig onverzadigde vetten. Voor de buitensporters en reizigers is palmvet een prima alternatief omdat het product in poedervorm meegenomen kan worden en veel langer houdbaar is dan margarines of boter.

Olijfolie wordt gemaakt van olijven en dat is al duizenden jaren het geval. De olijfolie werd door de 'Oude Grieken' gebruikt als lampolie, voor de lichaamsverzorging, als medicijn en als voedingsmiddel. Een belangrijk deel van de economie en de ontwikkeling van Griekenland was te danken aan de olijfboom en haar vruchten. Olijfolie bevat 8-15% meervoudig onverzadigd vet en wordt gebruikt als dressing, marinadebasis en als bakproduct.

© Globetrotter, 2001. Laatste update: 3 juli 2004.