Het belang van water

De mens bestaat voor 2/3 deel uit water en heeft vocht nodig voor het reguleren van allerlei lichaamsfuncties. Voor het koken van voedsel is water nodig. Bij de bereiding van gedroogd voedsel is water onontbeerlijk. Teveel water is schadelijk, te weinig water nog schadelijker. Volgens de WHO(wereld gezondheid organisatie) worden 80% van de ziektes overgedragen door water(inname).Kennis van het onderwerp “Water” is belangrijk voor iedereen die zich met  buitensport activiteiten bezighoudt. Met name voor diegenen die meerdere dagen in de natuur op stap zijn, of naar verre streken reizen. Hoeveel water heb je nodig, waar vind je geschikt water, hoe maak je ongeschikt water geschikt en hoe moet je handelen wanneer er watertekort ontstaat. Over deze belangrijke zaken gaat dit hoofdstuk.

Veel zul je wellicht al weten, aan sommige dingen had je misschien nog nooit zo gedacht. Wij hebben wat feiten, ervaringen en meningen gebundeld, in de hoop dat er na het lezen van dit hoofdstuk iets meer informatie tot je beschikking is dan voor het lezen hiervan. En als je nog tips hebt, die voor  lezers interessant zijn, nodigen wij je van harte uit om deze met ons te delen.

Water – waarom heb je het nodig?

Water is het hoofdbestanddeel van het menselijk lichaam, afhankelijk van de spiermassa. Bij mannen is dat ongeveer 60% van het gewicht, bij vrouwen 55%. Dit is afhankelijk van de spiermassa, omdat spieren 3x zo veel vocht bevatten als vet.

Dit water zit in diverse organen en in het bloed en is eigenlijk ons belangrijkste voedingsmiddel, al wordt dat maar zelden zo ervaren. Bij onze lichaamsfuncties speelt water echter een vitale rol.

Vocht is nodig:

  • voor het zuiveren van het lichaam (bloedzuivering door de nieren, bij dit proces wordt water uit het lichaam gebruikt) en het afvoeren van de afvalstoffen (via de urine
  • voor warmteregeling (koeling),
  • om het bloed de vereiste vloeibaarheid te laten houden, zodat de circulatie intact blijft,
  • als transportmiddel voor voedingsstoffen, zuurstof, hormonen, vitamines, mineralen, glucose, aminozuren enz. Via het bloed en de lymfebanen wordt dit allemaal getransporteerd naar de weefsels en cellen,
  • om de stofwisselingsprocessen goed te laten verlopen: water in het speeksel en water in de maag en darmen zorgen voor vermenging en vertering,
  • omdat water een beschermende functie heeft tegen schokken,  voor bijvoorbeeld hersenen, ogen en ruggemerg,
  • omdat water functioneert als glijmiddel in gewrichten, spieren en bindweefsel,
  • omdat water functioneert als geleider voor geluid in de oren,
  • omdat water een oplossend vermogen heeft, waardoor reacties van levende cellen goed kunnen functioneren en de aanvoer en afvoer van producten uit en in de cel mogelijk is.

Water – Hoeveel vocht heb je nodig?

Op de vraag hoeveel vocht een mens nodig heeft past een iets genuanceerder antwoord dan door de producenten van mineraalwater gegeven wordt. De behoefte aan water is sterk afhankelijk van omgevingsfactoren (wind droogt uit, warmte zorgt voor verdamping), de aard van het voedsel (droog, nat, gemakkelijk of moeilijk te verteren) en de mate van lichamelijke activiteit. De absolute minimale behoefte voor volwassenen is 1 liter water per dag. Maar dit geldt alleen wanneer niet gegeten wordt en geen activiteit wordt ontplooid!
Bij geringe lichamelijke activiteit, in gematigde klimatologische omstandigheden en een voedselconsumptie die in Nederland als gemiddelde wordt gehanteerd, wordt de minimale behoefte op 1,5 liter per dag ingeschat. Wij hanteren nu bewust het woord ‘geschat’ omdat ook over dit onderwerp nog door zeer geleerde mensen wordt gediscussieerd. En bovendien: wat is gemiddelde consumptie, hoe gemiddeld is elke dag de weersomstandigheid, hoe gemiddeld functioneert het eigen lichaam, enz.
Een ‘dagelijks aanbevolen hoeveelheid’ is dus al haast niet vast te stellen. Punten ter overweging zijn:

  • het klimaat: in warme streken, bij weinig schaduw en veel zon heb je meer vocht nodig. Er is vochtverlies door inspanning (verbruik door de spieren) en door het koelen van het lichaam zelf.
  • wind verdampt transpiratievocht en onttrekt daardoor vocht uit het lichaam
  • bij ziekte, diarree of overgeven verlies je veel vocht.
  • het lichaam heeft altijd vocht nodig voor de eigen processen.  Iemand die in de schaduw ligt te slapen verbruikt al ongeveer een liter water per dag! Zelfs door alleen adem te halen wordt al vocht verbruikt.
  • de vertering van voedsel kost vocht: hoe lichter verteerbaar, hoe minder vocht. Goed gaargekookt voedsel verteert gemakkelijker dan halfgaar voedsel.
  • op grotere hoogte verlies je meer vocht dan op zeeniveau,
  • ieder mens heeft een eigen behoefte: gemakkelijker transpireren, meer efficiënte stofwisseling.

Vast staat ook dat een groot gedeelte van de vochtbehoefte uit de voeding wordt gehaald. Verse groente, fruit en vlees bevatten vocht. Thuis zal de behoefte aan vocht vaak moeiteloos gehaald worden. Anders wordt dat wanneer de dagindeling of routine anders wordt. Op vakantie of op reis wordt het sociale kopje koffie nu eenmaal wat gemakkelijker overgeslagen. Er wordt meer inspanning geleverd (warmte geproduceerd), minder vers voedsel dan wel meer gedroogd voedsel gebruikt, we zijn op grotere hoogte in de atmosfeer  (bergen),  of de klimatologische omstandigheden wijken af (veel droger, meer warmte). Uit onderzoek is gebleken dat er minder wordt gedronken tijdens intensieve activiteiten en  meer wordt gedronken op  rustige momenten.Drie liter vocht per dag, kun je als minimale hoeveelheid rustig aanhouden. Dit lijkt veel, maar schijn bedriegt.
Een rekensommetje: 2 kopjes thee/koffie bij het ontbijt = 0,6 liter + 0,25 liter bij de bereiding van het ontbijt = 0,85 liter.
De lunch:1 kop soep(0,3 liter) + 1 kop drinken(0,3) = 0,6 liter.
Een kop drinken of soep na de tocht = 0,3 liter.
Voor het bereiden van het avondmaal = 1 liter.
Een kop drinken erbij, erna of voor het slapen gaan = 0,3 liter
Daarmee heb je net 3 liter vocht bereikt. Een slok drinken tussendoor is niet eens inbegrepen. Dit maakt wel duidelijk dat 3 liter echt het minimum is. De enige manier om zeker te weten dat de hoeveelheid vocht die je gebruikt voor jou ook echt voldoende is, is het ‘luisteren’ naar het eigen lichaam. Toch schijnt dit heel lastig te zijn: er zijn mensen gevonden die gestorven zijn door vochtgebrek terwijl zij nog wel water bij zich hadden.  Een goede vuistregel is, dat je minimaal één liter lichtgele urine per dag moet produceren. Haal je dit minimum niet, of wordt de urine donkergeel, dan zul je meer vocht moeten gebruiken.

Wat is de “vochtbalans”?

Met de vochtbalans wordt bedoeld: de hoeveelheid vocht die het lichaam nodig heeft om de noodzakelijke processen goed te vervullen en de hoeveelheid water die het lichaam krijgt.
Wanneer dit niet in balans is, wanneer tussen de vraag en het aanbod verschillen optreden, zal het lichaam maatregelen nemen.
Bij teveel aanbod zal dat bijvoorbeeld leiden tot extra vaak plassen of vochtophoping, bij te weinig aanbod zal het lichaam bepaalde functies niet meer of onvoldoende uitvoeren.

De hoeveelheid water die het lichaam nodig heeft houdt  verband met de functie van water bij het regelen van de  lichaamstemperatuur.
De normale temperatuur is voor mensen 37 graden Celsius. De lichaamsprocessen zijn er (ook) op gericht om die temperatuur zo constant mogelijk te houden.
De ‘thermostaat’ bij de hersenen reageert op temperatuurschommelingen en zorgt ervoor dat regulerende acties ondernomen worden wanneer er fluctuaties optreden in de temperatuur.
Voorbeelden daarvan zijn het transpireren wanneer het lichaam te warm wordt en klappertanden wanneer het lichaam te koud wordt.
Het lichaam is in normale omstandigheden goed in staat om de zaak te regelen: bloedvaten van de huid worden meer of minder opengezet, minder belangrijke organen worden tijdelijk van minder bloed voorzien.
Zolang de fluctuaties niet te extreem zijn of de blootstellingen aan hogere of lagere temperaturen niet te langdurig zijn, kan dat ongelooflijk slimme lichaam het zelf heel goed aan.

Bij de processen om het lichaam niet te warm te laten worden is vaak extra water nodig.
Transpiratie vraagt logischerwijs om extra vocht. Het lichaam geeft signalen af wanneer er behoeftes ontstaan. Dorst krijgen bijvoorbeeld, of je heel zwak voelen. Problemen ontstaan pas wanneer signalen genegeerd worden. Uiteraard is bij een verstoorde vochtbalans, vooral bij te weinig vocht, reden tot zorg.  Het lichaam wordt ‘gedwongen’ om functies minder goed of helemaal niet uit te voeren.
En dat heeft meestal nadelige gevolgen, want het lichaam is een zeer ingenieus mechanisme.

Wat is “dehydratatie”?

Dehydratatie wordt gedefinieerd als een buitengewoon verlies aan lichaamsvocht dat gepaard gaat met een daling van het bloedplasmavolume en de bloeddruk en een stijging van de harstslag. In normaal Nederlands heet dit uitdroging. Dit resulteert in de stijging van de lichaamstemperatuur en leidt tot disfunctioneren van het lichaam.

Vochttekort kan acuut ontstaan

  • als gevolg van een zeer grote fysieke inspanning (teveel transpireren),
  • door omstandigheden, zoals hoge luchtvochtigheid in combinatie met inspanning,
  • door ziektes zoals diarree,
  • door een tekort aan inname in koude omstandigheden
  • door inname van alcohol!!

 

Hoe zit dan nu eigenlijk?

Transpireren: een summier uitstapje naar de werking van het menselijk lichaam . Waterafvoer van ons lichaam verloopt vooral via de nieren middels urine en heeft een zuiverende functie. Een andere manier waarop water afgevoerd wordt heeft vooral te maken met de warmteregulering. Zweetklieren zetten een laagje water af op de huid, bij de verdamping van dit water wordt warmte onttrokken aan het lichaam: het lichaam wordt gekoeld. Fysieke inspanning levert warmte op, die het lichaam wil afvoeren, de zweetklieren worden gestimuleerd. Bij sterke inspanning kan het waterverbruik bij dit proces  oplopen van 1 tot 2 liter per uur!

Diarree: Water dat in het darmkanaal terecht komt wordt grotendeels geabsorbeerd en opnieuw gebruikt, het vochtverlies is daardoor, bij normale stoelgang, maar minimaal, zo’n 100 ml per dag. Echter, bij diarree of braken proberen de maag en de darmen het vergiftigde materiaal zo snel mogelijk uit te scheiden, hoe dunner de stof is, hoe gemakkelijker die uitscheiding verloopt. Het vochtverlies is dan al snel een veelvoud van die 100 ml. Dit kan oplopen tot zo’n 30- tot 50-voud daarvan. Dat is dus 3 tot 5 liter!

Hoge luchtvochtigheid: Wateruitscheiding via de longen is een normale manier van koeling voor het lichaam. Is de buitentemperatuur echter hoger dan 37 graden celsius dan is verdamping en dus verkoeling, niet mogelijk. De ademhaling produceert echter wel warmte, je krijgt het benauwd. Het lichaam kan de warmte niet kwijt en de zweetklieren worden extra gestimuleerd.

Te weinig vocht opnemen in koele lucht: Bij hijgen, versnelde ademhaling door inspanning of in ijle lucht, wordt er (extra) water afgevoerd via de longen. Vaak is het bij ijlere lucht ook wat koeler en zul je minder erg hebben in dit vochtverbruik. Ook als je weinig water opneemt zal het lichaam water blijven gebruiken, het dorst signaal dat afgegeven wordt door de hersenen wordt niet tijdig herkend, jij hebt het immers niet warm in die koele lucht.

Alcohol: Alcohol wordt omgezet in het lichaam en herkend als een giftige stof die zo snel mogelijk moet worden afgevoerd. Dit afvoeren vergt veel vocht. Ook komt door het omzetten veel warmte vrij. Het lichaam wil deze warmte afvoeren en zet de poriën open. Nog meer vocht wordt afgevoerd. De temperatuur in de hersenen stijgt waardoor het signaal ‘dorst’ afgegeven wordt.  Je krijgt altijd nog meer dorst na dat eerste lekkere biertje. Zeker wanneer dat dorstsignaal aangegrepen wordt om nog meer alcohol toe te voeren raak je in een vicieuze cirkel; er wordt meer water afgevoerd dan opgenomen, er is sprake van dehydratatie.

Wat is “oververhitting”?

Bij   is al ingegaan op de warmteregeling van het lichaam. Dehydratatie en oververhitting horen bij elkaar: ze beïnvloeden elkaar en versterken elkaar. De thermostaat in de hersenstam is al even aan de orde geweest. De thermostaat zit niet voor niets bij de hersenen; de hersenen zelf bestaan voor 83% uit water en verbruiken 1/20 van de bloeddoorstroming. Bij dehydratatie daalt de toevoer van bloed en daarmee van zuurstof en energieleverende stoffen naar de hersenen, terwijl een te hoge temperatuur ook het hersenweefsel beschadigt. Het lichaam zal er alles aan doen om die temperatuur naar beneden te krijgen en doet dat met de middelen die het daarvoor heeft:

 

  • convectie: stroming van lucht of water
  • straling: afgeven van warmte aan de omgeving
  • verdamping, door transpiratie

Vooral dat laatste kost natuurlijk erg veel vocht. Nog lastiger wordt het wanneer het lichaam het transpiratievocht niet kan verdampen en dus niet kan koelen. Het effect daarvan is dan dubbel schadelijk. Er wordt dan niet alleen geen warmte afgevoerd, je verliest ook vocht en blijft dit verliezen omdat het lichaam zal blijven proberen om te koelen. Je herkent dit aan het symptoom dat je wel erg nat bent en het toch  nog steeds erg warm hebt. Niet ademende (regen)kleding is een bekend voorbeeld, maar ook hoge temperatuur van de omgeving en/of een hoge luchtvochtigheid zorgt ervoor dat de verdamping via longen of huid niet goed mogelijk is.

Andere omstandigheden die dit op kunnen roepen zijn bijvoorbeeld: directe straling van de zon op het lichaam en verbranding van de huid. Deze zorgen voor een extra noodzaak tot koeling. Ook windstilte voorkomt het koelend effect.

Meestal wordt dan ook gesproken over warmteletsel, zonnesteek of warmtestuwing om de ziektebeelden aan te duiden die het gevolg zijn van een combinatie van watertekort en warmte overschot.

Wat is “hoogteziekte”?

En waarom staat dit onderwerp in een hoofdstuk over water? Nou eigenlijk is dat wel logisch want één van de symptomen bij hoogteziekte is oedeem (waterophoping), één van de risico’s bij hoogteziekte is long- of hersenoedeem, één van de remedies is voldoende drinken. Ohh?

Hoe hoogteziekte nu precies ontstaat is nog steeds niet helemaal bekend. Bekend is dat het uitgelokt wordt door een tekort aan zuurstof. Bergen, ijle lucht en zuurstofgebrek: die link kan iedereen leggen. Maar zeer waarschijnlijk wordt het zuurstoftekort door meer redenen veroorzaakt dan de ijle lucht alleen. Of beïnvloedt de ijle lucht meer aspecten van ons functioneren. Men vermoedt, en dit vermoeden wordt steeds sterker, dat de waterhuishouding hierin een heel belangrijke rol speelt.

Eén van de gevolgen van hoogteziekte, het dodelijke gevolg daarvan, is het oedeemverschijnsel: het slachtoffer krijgt vochtophoping in longen en/of hersenen. Teveel vocht in de hersenen veroorzaakt hoofdpijn, vochtophoping onder de huid veroorzaakt oedeem. Vochtophoping in de longen veroorzaakt longoedeem. Deze gevolgen maken hoogteziekte tot zo’n levensbedreigende situatie. Maar waarom wordt dat vocht vastgehouden, dat lijkt de vraag te zijn.

We gaan weer even terug naar de werking van het menselijk lichaam. Dorst is een signaal dat wordt opgeroepen door de verhoging van ADH ( Anti Diuretisch Hormoon) in het bloed. ADH zorgt ervoor dat de nieren de uitscheiding van water beperken zodra er minder water ter beschikking is. Tegelijkertijd stuurt het de vraag om waterinname naar de hersenen. Op grotere hoogtes, waar de lucht droger en de zuurstofdruk anders is, zou het ontstaan van het dorstgevoel en dus het afgeven van het signaal zeer logisch zijn. Het vreemde is nu, dat het dorstgevoel vaak ontbreekt. Blijkbaar wordt ADH aangemaakt zonder de dorstprikkel af te geven, terwijl de opdracht naar de nieren, om niet te hard te werken, wel wordt gegeven. Je wordt niet geprikkeld om vocht tot je te nemen; er ontstaat uitdroging.
Hoe longoedeem nu precies ontstaat is nog niet geheel bewezen. Wat we wel weten is, dat er in de longvaten een hoge bloeddruk ontstaat, waarop door het afweermechanisme gereageerd wordt. Deze combinatie zorgt ervoor dat cellen die normaal gesproken vocht vasthouden, vocht gaan lekken. Vocht uit de cellen verplaatst zich naar de weefsels, hierdoor krijg je nog minder zuurstof (lucht) binnen en eigenlijk verdrink je in het eigen lichaamsvocht.
Voldoende drinken is nodig om voldoende transport van zuurstof te garanderen. Zeker op grotere hoogtes waar minder zuurstof ter beschikking is en het bloed dikker wordt, is water een belangrijke verdunner. Hoe meer het bloed verdund kan worden, hoe beter de geringe hoeveelheid zuurstof de kans krijgt om op de juiste plaatsen aan te komen.

Al met al heb je dus juist veel vocht nodig om het bloed dun te houden maar krijg je onvoldoende prikkels om te drinken en lek je mogelijk vocht naar de verkeerde plaatsen. Verondersteld wordt dat het proces van oedeemvorming voorkomen kan worden door voldoende en vooral regelmatig te drinken. Doordat er voldoende vocht ter beschikking is verloopt de bloedstroming beter, voorkom je de stijging van de bloeddruk en daarmee voorkom je -mogelijk- hoogteziekte. Bewezen is dit nog niet en het is niet de enige preventie. In het voorkomen van hoogteziekte speelt acclimatiseren, het geleidelijk wennen aan de ijle lucht, een belangrijke rol. Maar er wordt tegenwoordig ook een link gelegd naar het voedsel: veel koolhydraten en suikers, maar weinig vet.

Duidelijk is ook dat hoogteziekte niet toegewezen kan worden aan specifieke eigenschappen zoals leeftijd, conditie, wel of niet roken en dat de ene persoon er wel last van heeft, maar de ander niet. En dat degene die al eens last van hoogteziekte had, de volgende keer een hoger risico heeft, maar de volgende beklimming ook probleemloos kan doorstaan.  Het mysterie van oorzaken en remedies is dan ook zeker nog niet ontrafeld!

In ieder geval wordt voldoende drinken nog steeds aanbevolen als één van de hulpmiddelen bij het voorkomen van hoogteziekte.

Vochttekort – de signalen

Uitdroging is een levensbedreigende situatie. Het duurt gelukkig wel even voor het zo ver is. Een ander ziet de eerste symptomen gemakkelijker dan jijzelf. Het eerste signaal merk je wel maar daar zul je niet van schrikken: je keel voelt droog. De volgende fase zie je zelf meestal niet: je neus wordt koud en om de neus wordt de huid bleek, daarna wordt het gehele gezicht bleek, de ogen lijken iets dieper te liggen.  Dit alles gebeurt omdat de bloedvaten naar de huid worden afgesloten. Het lichaam probeert het schaarse vocht naar de meest belangrijke delen te sturen. Als het tekort aan blijft houden gaat het lichaam de maag en darmen uitsluiten van bloedtoevoer. Tegen die tijd voel jij je waarschijnlijk al een beetje misselijk of duizelig, ga je dubbel zien of voel je je zwak. In dit stadium is er medisch gezien al sprake van uitdroging, die in deze fase echter meestal warmte-uitputting wordt genoemd.

Naast de verhoogde temperatuur en vochttekort kan ook een mineraaltekort optreden. Dit ontstaat wanneer er weliswaar wel vocht wordt aangevoerd, maar dat in dit vocht te weinig zout en andere mineralen (kalium, fosfor, magnesium) aanwezig zijn. Met het transpireren worden namelijk ook mineralen afgevoerd.
Komt er in deze situatie geen verandering (door toevoer van mineralen, opgelost in voldoende water), dan is het volgende symptoom vaak buikkramp en kramp in de benen of men gaat direct door naar de volgende fase: misselijkheid, zwakte, duizeligheid, braken en neiging tot flauwvallen.
Negeer je al deze verschijnselen en is er geen tochtgenoot die de verschijnselen goed interpreteert en ingrijpt, dan kom je in het volgende stadium, dat hitteberoerte, in het laatste stadium ‘hypovolemische shock’, genoemd wordt. Hoe je het ook noemt: de situatie is nu zeer ernstig en zelfs levensbedreigend geworden.
Wordt er nog steeds niet handelend opgetreden, neem je geen rust en drinken tot je, sterker nog: je blijft gewoon doorgaan met inspanning leveren, dan verlies je door de inspanning nog meer vocht en mineralen. Het bloed dikt in waardoor de hersenen niet genoeg zuurstof krijgen. Er wordt minder zweet geproduceerd waardoor de temperatuur nog hoger oploopt. Er ontstaat nu een zeer hoge kans op toevallen en stilstand van de bloedsomloop, leidend tot bewustzijnverlies en hartritmestoringen.
Als behandeling uitblijft gaat het slachtoffer dood. Het stadium van hitteberoerte kan snel en onverwachts bereikt worden wanneer aan de eerdere stadia onvoldoende aandacht wordt geschonken.
Zelfs als het de tochtgenoten zou lukken om de lichaamstemperatuur te doen dalen en hartritmestoornissen zich niet voordoen, dan nog moet een stijging van de lichaamstemperatuur boven 40 graden Celsius altijd door een ziekenhuisbehandeling gevolgd worden. De hersenen zijn dan namelijk blootgesteld aan een (te) hoge temperatuur. Dit, in combinatie met de mogelijkheid dat zij te weinig zuurstof hebben ontvangen, maakt dat het zeer goed mogelijk is dat er beschadigingen zijn opgelopen. Als je ver van de bewoonde wereld bent is het niet altijd mogelijk om bijtijds medische hulp te krijgen. De beste behandeling is dan ook te voorkomen dat het zo ver komt.

Na al deze opwekkende feiten zal het iedereen duidelijk zijn dat vocht belangrijk is. Het bovenstaande lijkt overdreven, zo’n vaart loopt het toch bij het merendeel van de buitensporters niet. Inderdaad, gelukkig niet! Maar elk jaar vallen er weer slachtoffers, terwijl het toch met geringe inspanning te voorkomen is.

Water – eerste hulp bij vochtproblemen

Warmte-uitputting
oorzaak: vocht, en vooral mineralenverlies door overmatig zweten.
symptomen: Door het lage zoutgehalte treedt kramp op in buik en beenspieren. Het slachtoffer ziet bleek en is overdekt met zweet. Meestal wordt aangegeven heel moe te zijn, misselijk en /of duizelig te zijn. Soms: neiging tot flauwvallen.
behandeling:

  • zoek onmiddellijk een plekje in de schaduw en las een pauze in.
  • Het zouttekort moet zo snel mogelijk opgeheven worden. Laat het slachtoffer zitten en water drinken waarin zout is opgelost,
    Wees hierin zeer gedecideerd, maar: het slachtoffer moet zelf de mok vast kunnen houden om verslikken of stikken te voorkomen. Bij bewustzijnsverlies mag je nooit vocht toevoeren, maar blijf je het lichaam wel koelen.
    Gebruik twee afgestreken theelepels zout in 0,20 liter water(één afgestreken theelepel = ong. 9 gram). Laat dit niet te snel achter elkaar opdrinken omdat de kans dan groot is dat het slachtoffer gaat braken (extra vochtverlies).
  • Zakjes ORS (oral rehydratation salts), opgelost in voldoende water, werken ook goed. Let er wel op dat je ook hierbij voldoende water gebruikt, anders maak je het probleem alleen maar erger!
  • Wanneer het slachtoffer weigert om de zoute drank te drinken kun je proberen om in ieder geval isotone drank of in water opgeloste limonadepoeder te geven.
  • benut de pauze om een warme drank te maken: soep of bouillon.
  • indien mogelijk, koel de polsen, nek en voorhoofd met een koele, vochtige lap.
  • laat het slachtoffer veel drinken, met korte tussenpozen en neem ruim de tijd voor een pauze. Desnoods wordt ter plekke het kamp gemaakt of laat één van de anderen bij het slachtoffer en probeer een goede kampplek te vinden, dicht bij water.
  • Wat altijd geldt: geef het slachtoffer voldoende tijd om op krachten komen en laat hem nooit alleen.

Warmtestuwing (ontregeling van de thermostaat in de hersenen)
oorzaak: het lichaam kan zijn warmte niet meer kwijt. (veel inspanning geleverd in een warme omgeving,  of in een omgeving met een hoge luchtvochtigheid en/of slecht ventilerende kleding)
symptomen: rode warme huid, hevig zweten, pijn in armen of benen, onzeker loopgedrag en/of verwardheid, snelle pols.
De enige levensreddende behandeling is: het -snel- omlaag brengen van de lichaamstemperatuur

  • breng het slachtoffer onmiddellijk in de schaduw en  koelte
  • laat hem met het bovenlichaam omhoog rusten.
  • als het slachtoffer bij kennis is laat je hem (gekoeld) water drinken met eventueel toegevoegd zout. (langzaam laten opdrinken – zie ook warmte – uitputting).
  • koel het lichaam met vochtige doeken en laat het slachtoffer rusten.
  • stel elke inspanning uit tot de omgeving koeler geworden is. Zet desnoods ter plekke je kamp op.
  • pas wanneer de polsslag rustiger is en de temperatuur van het lichaam normaler is: warme dranken geven volgens de behandeling bij warmte-uitputting)
  • ondanks dat het slachtoffer waarschijnlijk na enige tijd zal aangegeven dat het wel weer gaat, kun je beter deze dag niet meer verder gaan.

Zonnesteek
Dit is hetzelfde probleem als bij warmtestuwing maar wordt veroorzaakt door directe zonnestraling op hoofd of nek. Dit beïnvloedt rechtstreeks de thermostaat in de hersenen. symptomen: gelijk aan de behandeling bij warmtestuwing.
behandeling: gelijk aan de behandeling bij warmtestuwing

Hitteberoerte
Deze situatie is levensbedreigend en moet te allen tijde voorkomen worden door preventief en snel handelen bij de voorgaande stadia (warmtestuwing en/of zonnesteek). Helaas kan hitteberoerte vrij acuut optreden en worden de signalen vaak te laat onderkend. Als er vervolgens niet snel en correct wordt gehandeld kan een fatale situatie ontstaan.
symptomen: bij hitteberoerte stijgt de temperatuur tot boven de 40 graden Celsius;
directe gevolgen hiervan zijn stoornissen in het bewustzijn, toevallen, snelle pols en bloedsomloopstilstand. Zie voorgaand stadium: zonnesteek en warmtestuwing
Behandeling:
Het onmiddellijk naar beneden brengen van de lichaamtemperatuur is nu ontzettend belangrijk en heeft alle prioriteit.
Breng het slachtoffer in de koelte, plaats het bovenlichaam hoger dan de voeten, trek alle kleren uit en koel het lichaam met natte doeken die voortdurend ververst worden. Gebruik echter geen ijskoud water en leg hem ook niet in een bergmeertje. Dit abrupte temperatuurverschil doet meer schade dan dat het goed doet. Wel mag het lichaam besproeid worden met water of spons het lichaam af. Wapper met doeken om een luchtstroom langs het lichaam te veroorzaken.
Controleer voortdurend bewustzijn, ademhaling en bloedsomloop en handel daarnaar.
Als er stilstand in de bloedsomloop of ademhaling ontstaat moet deze natuurlijk eerst behandeld worden. Als het slachtoffer bij kennis is kun je ‘m laten drinken (zie bij de bovengenoemde behandelwijzen), maar uitsluitend wanneer hij bij bewustzijn is! Laat het slachtoffer absoluut niet alleen.
Ondertussen moet één van de tochtgenoten hulp gaan regelen. Bij hoge lichaamstemperaturen kan weefselschade en hersenschade ontstaan, observatie en behandeling in een ziekenhuis is bij hitteberoerte noodzakelijk. Uiteraard is vervoer, anders dan naar het ziekenhuis, uitgesloten.

Voorkomen is beter dan genezen. De volgende bladzijde geeft tips over hoe je vocht op peil houdt.